Schoolarts: 100 jaar

Honderd jaar geleden is de eerste officiële schoolarts aangesteld. En drie jaar later is de eerste schoolartsendienst opgericht.
Ruim honderd jaar geleden was de geneeskundige verzorging alleen gericht op de armenzorg. Zieken die niet in hun levensonderhoud konden voorzien, kregen via deze armenzorg hulp in de vorm van een arts of medicijnen. Dit was geen recht, maar een gunst.

Jeugdgezondheidszorg voor 0-4-jarigen

De zorg voor kinderen van 0-4 jaar lag bij de kruisverenigingen, die zijn ontstaan uit een initiatief van dr. Penn, geneeskundig inspecteur in de provincie Noord-Holland. De gemeenschap werd zich bewust van het belang van een goede gezondheid van de bevolking. Vanuit de kruisverenigingen zijn de consultatiebureaus ontstaan; nu vallen ze allemaal onder de Thuiszorginstellingen.

Jeugdgezondheidszorg voor 4-19-jarigen

Al voor 1800 werd, onder andere door medici, er op aangedrongen om de zorg voor de gezondheid van leerlingen en de ‘reinheid’ in de scholen te verbeteren. Daarna werden in de Onderwijswet regels opgenomen over de hygiëne van leerlingen en schoollokalen. In 1851 werd in de Gemeentewet vastgelegd dat de verantwoordelijkheid voor de plaatselijke gezondheidszorg bij de gemeenten ligt. In Leeuwarden werden regelingen getroffen voor de ‘geneeskundige verzorging en hulp aan armen’. Deze regelingen kunnen we zien als de oudste voorlopers van GGD Fryslân in haar huidige vorm.
Na het instellen van de algemene leerplicht in 1901 bleek al snel dat alleen onderwijs en wering van infectieziekten niet voldoende waren om de armoede en de slechte gezondheidstoestand aan te pakken. In grote steden bestonden al enige tijd Gezondheidscommissies. Zij wezen de gemeentebesturen regelmatig op de slechte hygiëne op scholen. Met als gevolg dat gemeenten het nieuwe geneeskundig schooltoezicht gingen uitvoeren.

Schoolartsendienst

In 1904 werd de eerste schoolarts aangesteld in Zaandam. De schooljeugd werd door de schoolarts periodiek geneeskundig onderzocht op gezicht, lengte, gezichtsscherpte en gehoor. Daarnaast hielden zij toezicht op de hygiënische toestand in de scholen. In de jaren dertig ontstonden de eerste districts-schoolartsendiensten.

Pas na 1945 werd overal in Nederland enige vorm van preventieve jeugdgezondheidszorg uitgevoerd.
In eerste instantie was het vooral gericht op het toezicht van gebouwen en het weren van kinderen met besmettelijke ziekten. Geleidelijk aan werd de zorg voor individuele kinderen steeds belangrijker. Toen ontstond steeds meer de vorm van het periodiek geneeskundig onderzoek, zoals het nu nog bestaat. Met dat verschil dat nu naast de lichamelijke gezondheid steeds meer aandacht wordt besteed aan de psychosociale gezondheid van kinderen.
In de jaren zeventig werd de functie van schoolverpleegkundige ontwikkeld.
Sinds de Wet Collectieve Preventie Volksgezondheid (WCPV) is aangenomen, zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdgezondheidszorg. Naast lichamelijk onderzoek hebben psychohygiëne, epidemiologie en gezondheidsvoorlichting een duidelijke plaats gekregen in de wet. In de loop van de jaren tachtig zijn alle schoolartsendiensten ondergebracht bij GGD’en. Geleidelijk ontstond in Nederland meer aandacht voor risicogroepbenadering, psychosociale problemen en groepsgerichte activiteiten.

GGD Fryslân

In 1949 werd de eerste Gemeentelijke Geneeskundige Gezondheidsdienst in Friesland opgericht, in Leeuwarden. Voor de meeste gemeenten was het een te kostbare zaak om dit geheel zelfstandig te doen. Daarom werd er intergemeentelijke samenwerking gezocht en werden er ‘Districtsgezondheidsdiensten’ opgericht. In 1975 waren er vijf Districhtsgezondheidsdiensten en in 1986 nog drie gezondheidsdiensten. In 1999 ontstond hieruit de huidige GGD Fryslân.
Nu is er een grote afdeling Jeugdgezondheidszorg, die in de gehele provincie op dezelfde manier werkt. De aandacht richt zich enerzijds op psychosociale problematiek, leefstijl en anderzijds op gezondheidsproblemen. Er is gekozen voor risicogroepbenadering en het besteden van extra zorg aan die leerlingen die deze zorg het meest nodig hebben: zorg op maat.

De komende jaren zal er veel veranderen voor de jeugdgezondheidszorg. Met ingang van 2003 vallen de regie en de beleidsontwikkeling van 0-19 jaar onder de verantwoordelijkheid van de gemeenten.Thuiszorgorganisaties en de GGD zullen hun aanbod op elkaar moeten afstemmen in een integrale jeugdgezondheidszorg.
Ondanks het feit dat de gezondheid sinds 1904 sterk is verbeterd, ligt er nog steeds een belangrijke taak voor de jeugdgezondheidszorg. Het bevorderen en beschermen van de gezondheid en de ontwikkeling van de jeugd is en blijft van groot belang. Tekst staat ook op de website: ggd@ggdfryslan.nl